Over de blockchain (of: block chain) is het afgelopen jaar veel gezegd en geschreven. Voorstanders roemen het gedistribueerde consensus systeem, terwijl sceptici juist benadrukken dat blockchain weinig kans van slagen heeft. Maar voor welk standpunt valt het meest te zeggen? We spraken hierover met Jerom de Valk, scriptant op het gebied van blockchain bij PwC.

“Blockchain is een complexe technologie die een breed scala aan potentiele toepassingen heeft. Het is lastig om de technologie kort en bondig aan mensen uit te leggen.”, vertelt Jerom. De technologie is complex en de werking is fundamenteel anders dan wat de meeste mensen gewend zijn. “Overigens is er wel een uitstekend filmpje wat het idee van de blockchain goed uitlegt.” Het filmpje zet de belangrijkste elementen van cryptocurrency (Bitcoin) en de achterliggende technologie (blockchain) uiteen. Het benadrukt tevens een mogelijk gevolg van de technologie: disintermediatie van trusted third-parties. Dit betekent dat de behoefte aan ‘trust’ in een autoritaire derde partij zoals een bank, wat in traditionele betalingssystemen het geval is, wordt vervangen door de (reken)kracht van een gedistribueerd netwerk voor het verifiëren en vastleggen van transacties. Deze mechanismen zijn ook uitgelegd in het artikel van IThappens.nu over Bitcoin, de eerste grote toepassing van een blockchain.

Grote accountancy bedrijven, waaronder PwC, doen zelf onderzoek naar toepassingen van blockchain technologieën. Integratie van de technologie heeft de potentie om performance van financiële services netwerken te verbeteren door automatisering en verhoogde beschikbaarheid van informatie. “Voor mijn onderzoek bestudeer ik twee cases; de eerste is het toepassen van blockchain in de afhandeling van beurstransacties, wat nu 3 dagen duurt en met blockchain mogelijk zeer sterk wordt versneld en bovendien geautomatiseerd. De tweede is het verbeteren van jaarrekeningcontrole.” In beide cases worden grote procesverbeteringen gerealiseerd door gebruik te maken van smart contracts. Bij ‘smart contracts’ worden enkele voorwaarden en afspraken in de code meegegeven. Dit heeft als gevolg dat controleprocessen niet achteraf maar vooraf plaatsvinden. Blockchain maakt het concept van smart contracts mogelijk doordat transacties onwijzigbaar worden vastgelegd. Hierdoor zijn ook bepaalde voorwaarden die worden meegegeven, bijvoorbeeld dat een bepaalde eenheid geld alleen mag worden uitgegeven aan een specifiek type kosten, niet (of nauwelijks) ongedaan te maken. In dit bijvoorbeeld heeft de uitgever garantie dat het geld wordt gebruikt op de door hem beoogde manier. Smart contracts kunnen dus in theorie de audit-wereld volledig op zijn kop zetten, maar hiervoor moeten net als voor andere blockchain toepassingen zowel technische als maatschappelijke obstakels worden overwonnen.

Doordat de ‘chain’ van een blockchain per definitie steeds langer wordt, is er steeds meer energie nodig om de processingsnelheid in stand te houden. Een ander specifiek aspect is de vraag wat men zou moeten doen in het geval een private key verloren gaat. Onder andere bij Bitcoin is het zo dat wanneer een private key verloren gaat ook het bijbehorende geld niet meer uitgegeven kan worden, de key is namelijk nodig voor het verwerken van transacties. In het geval daar geen mechanismen voor worden ingesteld zal er een steeds groter deel onbruikbaar worden.

Jerom voegt daar aan toe: “Een blockchain systeem werkt volgens het ‘push’-principe, terwijl traditionele datasystemen sterk georiënteerd zijn op ‘pull’. Met andere woorden: vandaag de dag is data meestal gecentraliseerd op een specifieke locatie waarvan het onttrokken dient te worden. Door gebruik te maken van blockchain worden transacties automatisch gedeeld met de andere deelnemers in het netwerk. Deelnemers worden dus automatisch op de hoogte gesteld van wijzigingen. Dit vereist dus een grote verandering in ook de aanpak van ontwikkelaars”. Buiten het technische aspect zal ook maatschappelijk draagvlak verder moeten groeien. Daarnaast zullen de autoriteiten en wetgeving aangepast moeten worden. Bijvoorbeeld de vraag of het publiek zou moeten zijn wie de eigenaar is van een bepaalde wallet.

Gartner’s 2016 Hype Cycle plaatst blockchain net iets voor de piek van de curve. Inmiddels lijkt de blockchain over het hoogste punt van de hype heen en zou er zich steeds meer een realistisch verwachtingspatroon gaan vormen omtrent de toepassingen van de technologie. Op de vraag wat de daadwerkelijke kans van slagen is van blockchain toepassingen voor de toekomst, stelt Jerom vast dat er rekening moet worden gehouden met organisatorische weerstand binnen en tussen organisaties. “Een private (gecontroleerde toegang van deelnemers –red.) blockchain roept minder organisatorische weerstand op omdat gegevens alleen gedeeld worden met geselecteerde actoren. Bij een publieke blockchain kan iedereen toetreden en daarom zullen partijen minder snel geneigd zijn om hun data daarop te zetten. Om te beginnen is een private blockchain dus aantrekkelijker, maar uiteindelijk hoopt men natuurlijk om grootschalige hybride blockchains op te zetten, zodat de volledige potentie van de technologie kan worden benut.” Een succesvolle implementatie van een private blockchain kan tot grote verbeteringen leiden. Denk bijvoorbeeld aan smart contracts in auditing, maar uiteraard is daar een grote effort voor nodig. Op de langere termijn heeft een publieke ledger ook kans van slagen, bijvoorbeeld op het gebied van internationaal betalingsverkeer, maar dat hangt af van de hoeveelheid gebruikers die bereid zijn deel te nemen aan het netwerk om een zogenoemd ‘network effect’ te bereiken.

“Een ander gevolg van blockchain is dat het de relatie versterkt tussen benodigde technische kennis en procesmatige kennis”, betoogt Jerom. “Bij toepassingen van een blockchain is het essentieel om zowel technische als procesmatige kennis te hebben.” Het is dan ook voor managers uiterst relevant om fundamentele kennis van blockchain te hebben, niet alleen voor de harde (puur technische) ontwikkelaars. Ook wij van IThappens.nu willen je vooral aanmoedigen om je zeker te verdiepen in het interessante en beloftevolle onderwerp van blockchain. Kijkend naar zowel de mogelijkheden als obstakels concluderen we dat sommige toepassingen daadwerkelijk toekomst zullen zijn, denk hierbij aan toepassingen met smart contracts, maar dat het niet de grote vervanger zal zijn van onze traditionele geldsystemen.

Artikel door Onno Wieleman