Waarom ziet het toetsenbord er zo uit als deze eruit ziet, kan jij hier logica in ontdekken? Dezelfde indeling wordt ook gebruikt op telefoons, terwijl dit een andere manier van typen is. Waarom is dit zo en kan dit niet efficiënter? De reden hiervoor is een lock-in. Bestaat er een mogelijkheid om dit slot te openen?

QWERTY

Het toetsenbord dat wij nu gebruiken is ontstaan door keuzes die in de negentiende eeuw zijn gemaakt. Waarom deze keuzes zijn gemaakt is niet helemaal duidelijk, hiervoor zijn verschillende theorieën. De meest waarschijnlijke theorie heeft te maken met de typemachine. Door de indeling van het toetsenbord zouden de hamers, die de letters op het papier moesten slaan, niet met elkaar verstrikt raken. Een andere theorie stelt dat telegrafisten met het huidige qwertytoetsenbord morscodes sneller om konden zetten [1][2].

Het qwertytoetsenbord werd gehanteerd door de grote typemachinefabrikant Remington. Deze fuseerde met andere fabrikanten, waarna de qwerty-indeling de standaard werd. Deze fabrikant bood ook typecursussen aan waardoor typisten gewend raakten aan het qwertytoetsenbord. Hierdoor werd het qwertytoetsenbord de norm en werd het onaantrekkelijk om een andere toetsvolgorde te gebruiken [2].

Hoewel er geen rekening meer gehouden hoeft te worden met hamers, gebruiken we nog steeds hetzelfde toetsenbord. Toetsenborden zijn veel efficiënter in te delen door veelgebruikte letters op de thuis rij te plaatsen. Dit is de middelste rij op het toetsenbord waar de vingers in rustpositie op staan. Hoe het meest efficiënte toetsenbord eruit hoort te zien is persoonsafhankelijk van welke letters vaak worden gebruikt en wat de voorkeuren van deze persoon zijn. Het dvoraktoetsenbord bijvoorbeeld, zou meer dan 10% sneller kunnen zijn [3]. Het qwertytoetsenbord wordt nu vooral gebruikt omdat het “normaal” is geworden [2].

Technology Lock-in

Het toetsenbord is een klassiek voorbeeld van een technology lock-in. Door keuzes uit het verleden blijft men hangen in bepaalde, misschien wel achterhaalde, denkpatronen. Het idee van een technology lock-in is dat technieken of technologieën een pad volgen waarbij het ingewikkeld of duur is om ervan af te wijken. Het gevolg hiervan is dat deze lange tijd zullen bestaan, zelfs wanneer er betere alternatieven zijn [4].

Er zijn twee mogelijke technische verklaringen waarom technologieën onderhevig zijn aan een lock-in effect. De eerste verklaring stelt dat belanghebbenden bepaalde regels van denken aanhouden die het denkproces begrenzen. Een voorbeeld hiervan is dat er vaak wordt gedacht in verbetering van oude oplossingen en niet zo zeer in nieuwe manieren om een probleem op te lossen. Zoals John McNeece zei “Als Henry Ford gevraagd zou hebben of hij wel of niet een auto zou moeten maken, zou men waarschijnlijk gezegd hebben dat ze een sneller paard wilden” [5]. Een tweede verklaring ligt in de acceptatie van technologieën. Het is nou eenmaal aantrekkelijker om een technologie te gebruiken die al door veel instanties of personen wordt geaccepteerd [4].

Daarnaast zijn er ook economische verklaringen voor technology lock-in, te weten:

  • Schaalvoordelen die gecreëerd worden als één technologie de standaard wordt.
  • Leer effecten waardoor prestaties steeds beter worden doordat men van elkaar en ervaring leert.
  • Veranderende verwachtingen waarbij men meer vertrouwen krijgt in de prestaties van een technologie naarmate deze meer geaccepteerd wordt.
  • De netwerkvoordelen die ontstaan wanneer men dezelfde technologie gebruikt, zoals een infrastructuur die iedereen gebruikt.

Door deze principes ontstaan barrières voor nieuwe, en misschien ook wel betere, technologieën om de oude technologie te vervangen [4][6].

Institutional Lock-in

Een tweede type lock-in die bestaat, is die van instanties. Hoe groter een organisatie is en hoe langer deze bestaat des te moeilijker het wordt om sociale barrières te doorbreken. North stelt dat hiervoor dezelfde barrières van toepassing kunnen zijn als die bij een technology lock-in [7].

Pierson geeft de volgende barrières, voor vooral politieke instanties [8]:

  • Keuzes en activiteiten worden opgevolgd door nieuwe keuzes en activiteiten, dit worden collectieve acties
  • Het aantal afdelingen/vestigingen/instanties maakt het ingewikkeld om verandering overal op dezelfde manier door te voeren.
  • Door machtsverdeling kunnen de personen met macht en aanzien sneller barrières doorbreken dan anderen.
  • De complexiteit van het doel en de verbanden tussen acties maakt het lastig om fouten goed te maken.

Een ander type van lock-in binnen een organisatie is vendor lock-in. Een bedrijf of consument is afhankelijk van een bepaalde leverancier. Dit kan bijvoorbeeld zijn doordat dit de enige leverancier (in de buurt) is of omdat er hoge overstapkosten zijn [9].

Doordat technische systemen zijn verstrengeld in organisatiestructuren kunnen de hiervoor genoemd factoren van een institutional lock-in de factoren voor een technology lock-in versterken [6].

Carbon lock-in

Naast technology- en institutional lock-in, stelt Unruh dat de industrie vast zit in het gebruik van fossiele brandstoffen en dat er sprake is van een carbon lock-in [10]. Sinds de industriële revolutie wordt de meeste energie gewonnen uit fossiele brandstoffen. Er zijn alternatieve bronnen en het is dus technologische gezien best mogelijk om te stoppen met fossiele brandstoffen. Het kost alleen ontzettend veel geld om volledig over te stappen op duurzame energie.

Kortom een lock-in is het vast blijven houden aan bepaalde denkpatronen, handelingen of gewoontes, omdat hiervoor in het verleden is gekozen. Het is een proces dat zichzelf versterkt, wanneer men eenmaal een weg is ingeslagen, is het bijna onmogelijk om hiervan af te wijken. Hoe langer men deze weg bewandelt hoe moeilijker het wordt. Door een lock-in kan het zijn dat nieuwe en betere ideeën nooit voet aan de grond krijgen, simpelweg omdat men iets anders gewend is.

De volgende keer dat je naar je toetsbord kijkt, bedenk dan dat dit eigenlijk veel efficiënter had gekund. Eigenlijk heb jij er niet voor gekozen dit toetsenbord te gebruiken, maar is deze keuze al ongeveer 150 jaar geleden voor jou gemaakt.

[1] Noyes, J. (1983). The QWERTY keyboard: A review. International Journal of Man-Machine Studies , 18 (3), 265-281.
[2] NRC. (2017, December 6). Je toetsenbord verklaart waarom we nog fossiele brandstoffen gebruiken. Retrieved December 25, 2017, from NRC: https://www.nrc.nl/nieuws/2017/12/06/je-toetsenbord-verklaart-waarom-we-nog-fossiele-brandstoffen-gebruiken-a1583777
[3] Torres, R. (2013). QWERTY vs. Dvorak Efficiency: A Computational Approach.
[4] Perkins, R. (2003). Technological “lock-in”. Internet Encyclopaedia of Ecological Economics.
[5] Quote Investigator. (2011, Juli). My Customers Would Have Asked For a Faster Horse.
Opgeroepen op Januari 16, 2018, van Quote Investigator: https://quoteinvestigator.com/2011/07/28/ford-faster-horse/
[6] Foxon, T. J. (2002). Technological and institutional ‘lock-in’as a barrier to sustainable innovation. mperial College Centre for Energy Policy and Technology (ICCEPT).
[7] North, D. C. (1990). Institutions, Institutional Change and Economic Performance. Cambridge University Press.
[8] Pierson, P. (2000). Increasing returns, path dependence, and the study of politics. American Political Science Review , 92 (2), 251-267.
[9] Kratzke, N. (2014). Lightweight virtualization cluster how to overcome cloud vendor lock-in. Journal of Computer and Communications , 2 (12), 1-7.
[10] Unruh, G. C. (2002). Escaping carbon lock in. Energy Policy , 30, 317-325.

Artikel door Frank Harmsen